Theologenverklaring over huwelijk
en Gezin

Deze verklaring werd geformuleerd door Prof Dr Joseph Selling van de Universiteit van Leuven na beraad met een wijde kring van katholieke wetenschappers.

Ter voorbereiding op de Synoden van 2014 en 2015

Toen het Tweede Vaticaanse Concilie het document besprak “Over het bevorderen van de waarde van Huwelijk en Gezin” (Gaudium et Spes, Deel II, hoofdstuk 1, para. 47-52), nodigden de bisschoppen gehuwde mensen uit. Zij luisterden naar hen en gaven aandacht aan hun ervaringen. Het leidde tot een hernieuwde, meer realistische leer. Maar tijdens de voorbereidingen en beraadslagingen van de Bisshoppensynode van 1980 “Over Gezin” was niemand uitgenodigd afgezien van een paar zorgvuldig uitgekozen leken. Deze leverden geen kritisch commentaar en verdoezelden de niet te missen signalen dat de kerkelijke leer over huwelijk en sexualiteit niet aansloot bij de behoeften van de gelovigen. Het resultaat was materiaal dat pastoraal te kort schoot.

Wij dringen er daarom bij de katholieke gelovigen en instanties op aan om hun ervaringen, kennis en zorgen aan de leiders van de kerk bekend te maken.

De volgende punten vereisen bijzondere aandacht.

Leiders hebben geen persoonlijke ervaring met het huwelijk

Feit is dat het overgrote deel van de kerkelijk leer over huwelijk en gezin is opgesteld en verkondigd door mannen die geen onmiddellijke, persoonlijke ervaring hebben van wat het betekent getrouwd te zijn in de wereld van vandaag. Door hun celibaatsgelofte kennen zij geen sexuele relatie. Daarom spreekt de leer gewone mensen niet aan, mensen die hun eigen sexualiteit moeten ontdekken, moeten leren verrijkende verhoudingen aan te gaan en zich voor te bereiden op een leven van toegewijde wederzijdse liefde die tot een verantwoord ouderschap kan leiden.

Het huwelijk komt voor in vele vormen

Het document dat is uitgereikt om de synode voor te bereiden, de Lineamenta, spreekt over het huwelijk alsof er maar één verschijningsvorm bestaat. Het neemt aan dat alle gezinnen hetzelfde zijn. De ervaring van de gelovingen is echter dat dit noch geografisch, noch historisch, het geval is. Ja, zelfs binnen eenzelfde cultuurgebied en tijdsvak bestaat een veelvoud van huwelijksrelaties en gezinsstructuren. Bovendien vormen huwelijk en gezin in vele gevallen niet het fundament van de sociale opbouw zoals veel kerkelijke documenten aannemen. In werkelijkheid zijn huwelijk en gezin vaak het slachtoffer van armoede, oorlog, materialisme, misbruik van gezag en van een kerk die geen begrip heeft voor de uitdagingen die gehuwde personen te wachten staan.

De werkelijkheid van het huwelijk is gecompliceerd

Het document wekt de indruk dat de huidige leer van de kerk hetzelfde gebleven is sinds de tijd van Christus. Het erkent niet dat het huwelijk pas in de twaalfde eeuw als sacrament werd aangenomen, en dat het begrip van een onverbrekelijke band, tot stand gebracht door wederzijdse toestemming en sexuele beleving, ontstond door de ‘canonische vorm’ vastgelegd in diezelfde tijd. De kerk heeft altijd geleerd dat “wat God verbonden heeft niemand mag scheiden” (Mt 19:6; Mk 10:9), maar zij legde geen normen vast over wat God, in feite, verbond. Ervaring leert dat het voldoen van de canonische vorm niet garandeert dat een echte, eerlijke en weloverwogen verplichting was aangegaan.

Wanneer het duidelijk wordt, misschien pas na jaren, dat geen waarlijk echtelijke overeenkomst tussen twee personen bestaat, of erger nog: wanneer een oprechte echtelijke verplichting door een ontrouwe partner ongedaan wordt gemaakt, dan zijn het vaak de personen die onder deze ramp leiden die schuldig geacht worden en als permanente zondaars behandeld worden in plaats van met begrip en medelijden getroost te worden. Wanneer mensen die voor de wet gescheiden zijn proberen een nieuwe verhouding aan te gaan, vaak om hun kinderen in een gezinsmilieu op te voeden, reageert de institutionele kerk door ze van de Eucharistie te weren in plaats van ze met zorg op te vangen zoals andere Christenen het doen. De poging om deze mensen een celibatair leven op te leggen verraadt een verdacht negatieve opstelling tegenover menselijke seksualiteit.

Voorlichting door de Kerk slaat de plank mis

Degenen die echtelijke relaties onderzoeken worden vaak niet goed begeleid over hoe om te gaan met deze belangrijkste taak van het volwassen worden. Huwelijksvoorlichting is vaak gericht op het vermijden van elke seksuele ontmoeting voor de publieke uitwisseling van geloften en het vermijden van anticonceptie binnen het huwelijk, ongeacht hoe de levensomstandigheden van het paar kunnen uitvallen. Personen die het wagen relaties aan te gaan en misschien zelfs samen te wonen met een potentiële partner, worden eenzijdig beoordeeld als onvolwassen, egoïstisch, niet bereid tot verplichting te zijn en tegen het gezag in te gaan. In plaats van hen te helpen bij wat velen zien als een reis naar een duurzame relatie, veroordeelt de kerk hen als immoreel.

De pastorale opvang van jongeren schiet te kort

Wij worden geconfronteerd met een ongekende commercialisering en exploitatie van de menselijke seksualiteit, met name via wereldwijde communicatie. Terwijl de kerk er snel toe overgaat te veroordelen wat zij als immoreel beschouwt, biedt zij weinig positieve hulp aan miljoenen mensen, vooral jongeren, over hoe om te gaan met deze uitdagingen en hoe een gezond, liefdevol, positief en vreugdevol begrip van seksualiteit te ontwikkelen. Hoewel er veel regels bestaan die mensen vertellen wat zij wel of niet mogen doen, worden er nauwelijks middelen aangeboden die kunnen helpen te navigeren door complexe en vaak stormachtige wateren en zo een goede eigen seksualiteit te ontwikkelen.

Discriminatie tegen homosexuelen houdt niet op

Hoewel de kerk enige vooruitgang heeft geboekt bij de aanvaarding van het feit dat niet alle personen geroepen zijn tot een levenslange, heteroseksuele verbintenis, heeft zij nog weinig gedaan de aanvaarding van mensen met alternatieve seksuele oriëntaties te bevorderen als waardige leden van de kerk en samenleving. De taak gelovigen te begeleiden bij de acceptatie van allen die niet voldoen aan eigen persoonlijke verwachtingen, vooral wanneer deze personen een eerbaar leven leiden, moet nog beginnen in de meeste katholieke parochies.

Verantwoorde anticonceptie moet worden toegestaan

Tijdens de afgelopen 45 jaar heeft de leiding van de kerk zich vastgeklampt aan een leer over verantwoord ouderschap die bijna elk praktisch middel ter regulering van de vruchtbaarheid uitsluit. Gaudium et Spes probeerde om een kerkrechtelijk perspectief dat het huwelijk op de eerste plaats als een instelling voor de voortplanting en opvoeding van kinderen beschouwde te verruimen. Maar de auteur van Humanae Vitae negeerde het advies van zijn eigen adviescommissie om de leer over geboortebeperking te herzien en herhaalde de gedachte dat een ‘bereidheid tot voortplanting’ onderdeel moet zijn van elke echtelijke, seksuele daad. Kerkleiders moeten zich realiseren dat de tijd is gekomen om deze leer te hervormen.

De kerk moet aan het geweten van elk paar overlaten om op een verantwoorde manier vruchtbaarheid te reguleren zoals dat in hun eigen specifieke situatie uitkomt. Hoewel sommige vormen van het vermijden van conceptie minder dan ideaal zijn, mogen deze niet als “intrinsiek slecht” bestempeld worden. Dergelijke terminologie verwart meer dan het verlicht. Het gebruik van verantwoorde anticonceptie moet niet worden geacht materie te zijn voor de biecht, het sacrament van de verzoening.

Lekenadvies over de gehuwde staat is onmisbaar

Tenslotte nog dit. De officiële leer over huwelijk en seksualiteit is gebaseerd op abstracte begrippen van de natuurwetten en op verouderde, of op zijn minst wetenschappelijk onhoudbare, concepten van menselijke seksualiteit. Die leer is voor het grootste deel onbegrijpelijk voor de meerderheid van de gelovigen. Leraren moeten niet alleen hun vak beheersen, maar zij moeten zich ook verdiepen in hun studenten. Wij zijn van mening dat er sprake is van onvoldoende raadpleging van alle gelovigen. Dit zou een breed spectrum aan ervaringen en inzichten moeten omvatten, en ook profijt moeten trekken van een aanzienlijke hoeveelheid deskundigheid van gelovigen die professioneel zijn opgeleid. Wij geloven dat het wezenlijk is de opbrengst van menselijke ervaringen serieus te nemen bij de vaststelling van pastorale leer.

 

Academic Signatories – 87

Dr Rhoderick John S. Abellanosa, Religion and Politics,
Cebu Theological Forum, the Philippines.
Dr Sr Metti Amirtham SCC, Theology, writer, guest lecturer at various colleges, India.
Prof Dr Subhash Anand SJ, Indian Philosophy and Religion (Emeritus), Pontifical Athenaeum Jnanadeep Vidyapeeth, Pune, India.
Dr Jane Anderson, Research Fellow, Social and Cultural Studies,
the University of Western Australia.
Dr Michael D. Anderson,
Fellow of the American Academy of Family Physicians (Emeritus), Minneapolis, USA.
Prof Dr Mark Joseph T. Calano,
Philosophy & Marriage and Sexuality,
Ateneo de Manila University,
Quezon City, the Philippines.
Dr Paul Collins, church historian and writer, the Australian National University (Emeritus), Canberra, Australia.
Assist. Prof Dr Marita Concepcion Castro Guevara, Interdisciplinary Studies, & Director, Institute of Philippine Culture,
Ateneo de Manila University,
Quezon City, the Philippines.
Dr Luca Badini Confalonieri, PhD in Theology (University of Durham), UK.
Prof Dr Tina Beattie, Catholic Studies, the University of
Roehampton, London, UK.
Prof Dr Eugene C Bianchi, Religion (Emeritus), Emory University, Atlanta, GA, USA.
Prof Dr Juan Barreto Betancort, New Testament and Classical Languages at the University of La Laguna in Santa Cruz, Tenerife, Canary Islands, Spain.
Prof Dr Kari Borresen, Theology (Emerita), University of Oslo, Norway.
Prof Dr Roger Burggraeve, Theological Ethics (Emeritus), Katholieke Universiteit Leuven, Belgium.
Dr Aloysius Cartagenas, Moral Theology, former Rector of San Carlos Major Seminary, Cebu City, Philippines.
Prof Dr Ricardo Chica, Development Economics, Director Centre for Asian Studies, University of Bolivar, Colombia.
Prof Dr Michael L. Cook SJ, Religious Studies (Emeritus), Gonzaga University, Spokane, WA, USA.
Prof Dr James Dallen, Religious Studies (Emeritus),
Gonzaga University,
Spokane, Washington, USA.
Prof Dr Gabriel Daly, OSA, Irish School of Ecumenics, Trinity College, Dublin, Ireland.
Dr Edward P. Echlin,
Hon Research Fellow, Leeds Trinity University, UK.
Prof Dr David P. Efroymson,
NT and Early Christianity (Emeritus),
La Salle University,
Philadelphia, PA, USA.
Dr Annette Esser, Director of the Scivias Institute for Art and Spirituality, Bad Kreuznach, Germany.
Prof Dr Margaret A. Farley, Christian Ethics (Emerita), Yale University Divinity School, New Haven CT, USA.
Dr Anne Foley, Senior Lecturer Criminology, Leeds Metropolitan University, UK.
Assoc. Prof Dr Roberto Conrado O. Guevara, Theology,
Ateneo de Manila University, Quezon City, Philippines.
Prof Dr Helen R. Graham MM, Scripture,
Institute of Formation and Religious Studies, Quezon City, the Philippines.
Sr Dr Jeannine Grammick, formerly Assoc Professor of Mathematics at Notre Dame of Maryland University, Baltimore, Maryland, USA. Co-founder of New Ways Ministry.
Prof Dr Christine Gudorf, Christian Ethics, Florida International University, Miami, USA.
Prof Dr Mary Grey, Theology (Emeritus), St Mary’s University College, Twickenham, UK.
Nicholas Peter Harvey, Moral Theology, Author, former President of the Society for the Study of Christian Ethics, Bungay, Suffolk, UK.
Margaret Hebblethwaite, Theology (Oxford & Rome), Author,
Santa Maria de Fe,
Paraguay.
Prof Dr Karin Heller, Theology, Whitworth University, Spokane, WA, USA.
Prof Dr Toine van den Hoogen, Theology (Emeritus), Radbound University, Nijmegen, the Netherlands.
Dr. Bernard Hoose, Moral Theology
(Retired), Heythrop College,
University of London, UK.
Prof Dr Michael Hornsby-Smith, Sociology (Emeritus), University of Surrey, UK.
Raymond Hervey Jolliffe Lord Hylton, Doctor h.c. Southampton University, member of the British House of Lords since 1971.
Prof Dr Jan Jans, Associate Professor of Ethics, Tilburg University, the Netherlands.
Dr Deborah Jones, Moral Theology, Fellow, The Oxford Centre for Animal Ethics, UK.
Prof Dr Erik Jurgens, Constitutional Law, University of Amsterdam, the Netherlands.
Prof Dr Othmar Keel, Old Testament Exegesis (Emeritus), Fribourg, Switserland.
Prof Dr David D Kelly, Theology (Emeritus), Duquesne University, Pittsburgh PA, USA.
Dr Kevin Kelly, former lecturer Moral Theology, Heythrop College, London, UK.
Prof Dr Ursula King, Theology and Religious Studies (Emerita), University of Bristol, UK; Fellow of Heythrop College, University of London, UK.
Dr Yuri Koszarycz, Senior Lecturer Theology (Emeritus), Australian Catholic University, Brisbane, Virginia Queensland.
Dr James Kottoor, former Editor of the New Leader (Chennai), later Assoc Editor Indian Currents (Delhi), now freelance Cochin, India.
Dr Ad Krijnen, Sociology (Emeritus), Central Planning Body for the Province of Brabant in the Netherlands.
Prof Paul Lakeland,Director, Center for Catholic Studies,
Fairfield University,
Connecticut, USA.
Assoc. Prof Dr Julia Lamm, Theology, Georgetown University, Washington DC, USA.
Prof Dr Bernard Lang, Old Testament Studies, Universities of Paderborn, Germany, and Aarhus, Denmark.
Prof Dr Michael G Lawler, Theology (Emeritus), Creighton University,
Omaha, NE, USA.
Dr Martin J. Leahy, Assoc Professor Organizational Leadership, Chicago School of Professional Psychology, USA.
Dr B Linares, Doctorate of Theology, ex-Minister for Education, Gibraltar Government.
Dr William D. Lindsey, Theology (University of St. Michael’s College Toronto, Canada); independent scholar.
Prof Dr Gerard Loughlin,
Theology & Religion,
Durham University, UK.
Prof Dr John B Lounibos, Theology (Emeritus) Dominican College, Orangeburg, NY, USA.
Vincent Manning, Theology PhD student, St Mary’s University College, Twickenham; Chair of Catholics for Aids Prevention and Support, UK.
Prof Dr Joseph Mattam SJ, Theology (Emeritus), Vidjajyoti College, Delhi, India.
Dr Rosemary McHugh MedDr MBA MSpir, Family Physician, Assist Prof Family Medicine, Chicago, Illinois, USA.
Prof Dr Patrick T. McCormick,
Christian Ethics, Gonzaga University,
Spokane WA, USA.
Dr David B McLoughlin, Senior Lecturer, Newman University, Birmingham, UK. Former President of the Catholic Theological Association of GB.
Prof Dr. Judith G. Martin SSJ, Religious Studies (Emerita),
University of Dayton, USA.
Assoc. Prof Dr Ruben Mendoza, Ateneo de Manila University, Quezon City, the Philippines.
Prof Dr Norbert Mette,
Practical Theology (Emeritus), University of Dortmund Germany.
Prof Dr Joseph S. O’Leary, Faculty of Letters, Sophia University, Tokyo, Japan.
Prof Dr Thomas O’Loughlin, Historical Theology,
University of Nottingham, UK.
Dr Gillian Paterson,
Research Fellow,
Heythrop College, University of London, UK.
Prof Dr Peter C Phan, Catholic Social Thought, Theology, Georgetown University, Washington DC, USA.
Prof Dr Theresa Pretlow, Theology & Radiation Biology (Emerita), School of Medicine, Case Western Reserve University, USA.
Prof Dr John Mansford Prior, SVD, Ledalero Institute of Philosophy, Maumere, Indonesia.
Prof Dr Samuel J. Thomas, History (Emeritus), Michigan State University, East Lansing, MI, USA.
Prof Dr Mary Racelis, Sociology and Anthropology, Ateneo de Manila University, the Philippines.
Bishop (Emeritus) Geoffrey Robinson DD, DCL,
formerly President of the Catholic Institute of Sydney, Australia.
Assoc. Prof. Dr Susan K. Roll, Liturgy and Sacramental Theology,
Saint Paul University, Ottawa, Canada.
Deborah Rose-Milavec MTh, Executive Director FutureChurch. Formerly Joint Vice-President Catherine of Siena Virtual College, Cincinnati, Ohio, USA.
Prof Dr Todd Salzman, Theology, Creighton University,
Omaha NE, USA.
Sr Christine Schenk CSJ, MS Nursing, MA Theol, Cofounder and Director (emerita) of FutureChurch, Cincinnati, Ohio, USA.
Prof Dr Sandra M. Schneiders, New Testament and Christian Spirituality, Santa Clara University,
Berkeley, CA, USA.
Prof Dr Joseph Selling, Moral Theology (Emeritus), University of Louvain, Belgium.
Prof Dr Thomas A Shannon, Religion and Social Ethics (Emeritus), Worcester Polytechnic Institute, MA, USA.
Prof. Dr. William H. Slavick, Literature (Emeritus), University of Southern Maine, Portland, Maine, USA.
Prof Dr David Smith, Healthcare Ethics, Royal College of Surgeons, Dublin, Ireland.
Dr Bridie Stringer, Theology, St Mary’s University, Twickenham, London, UK.
Prof Dr John Sullivan, Christian Education (Emeritus), Hope University, Liverpool, UK.
Dr Agneta Sutton,
Visiting Lecturer, Heythrop College, University of London, UK.
Prof Dr J. Milburn Thompson,
Theology,
Bellarmine University, Louisville, Kemtucky, USA.
Prof Dr José Maria Vigil, Theology, Pontifical University of Salamanca and Central American University, Managua, Nicaragua.
Dr Wilson Angelo Espiritu, Catholic Theology, Ateneo de Manila University, the Philippines.
Drs Aloys Wijngaards, Theology and Sociology (Retired), Diakonaal Opleidingscentrum Dijnselburg, Zeist, Netherlands.
Dr John Wijngaards, Sacred Scripture (Emeritus), Missionary Institute London, UK.